Göz İçi Merceğinin Kayması

Katarakt ameliyatında, saydamlığını yitirmiş doğal mercek alınır ve yerine yapay bir mercek yerleştirilir. Bu mercek, doğal merceği tutan ince keseye — kapsül kesesine — oturur ve orada kalması beklenir.

Bazı gözlerde bu mercek zamanla yerinden oynayabilir. Buna göz içi merceğinin kayması denir. Halk arasında “lens kayması” ya da “merceğin düşmesi” olarak anılır.

İki farklı derecesi vardır. Merceğin hafifçe merkezden kayması daha sık görülür ve çoğu zaman görmeyi az etkiler. Merceğin tutunduğu yerden tamamen ayrılıp göz içine düşmesi ise seyrektir ama ciddidir.

Nasıl anlaşılır?

Mercek kayması ağrı yapmaz. Fark edilmesini sağlayan şey görmedeki değişikliktir:

1. Görmenin azalması. Yavaş yavaş ya da aniden olabilir. Katarakt ameliyatından sonra düzelmiş olan görmenin yeniden bozulması en tipik bulgudur.
2. Tek gözle çift görme. Diğer gözü kapattığınızda da çift görüyorsanız bu önemli bir işarettir — mercek merkezden kaydığında ışık iki ayrı yoldan geçer.
3. Merceğin kenarını görmek. Görüş alanının kenarında bir yay, çizgi ya da yansıma fark edilebilir.
4. Baş hareketiyle değişen görme. Yatarken, eğilirken ya da başı çevirirken görmenin değişmesi, merceğin oynadığını düşündürür.
5. Işıkların çevresinde halka ve parlama.

Mercek tamamen göz içine düştüğünde görme belirgin şekilde azalır; hasta ameliyat öncesindeki gibi, hatta daha bulanık görür.

Neden olur?

Merceği yerinde tutan şey kapsül kesesi ve onu asan ince liflerdir. Bu yapı zayıfladığında mercek kayar.

• Merceğin kapsül içinde yeterince desteklenememesi.
• Psödoeksfoliasyon. Göz içinde pul pul madde birikmesiyle giden bir durumdur ve asıcı lifleri zayıflatır; mercek kaymasının en sık zeminlerinden biridir.
• Göz travması.
• Yüksek miyopi ve daha önce vitrektomi geçirmiş gözler.
• Kapsül kesesinin zamanla büzüşmesi.
• İleri yaş.

Ameliyattan ne kadar sonra ortaya çıkar?

Hastalarım sık sorar: “Benim ameliyatım yıllar önceydi, artık tehlike geçti mi?” Bunun için kesin bir süre vermek mümkün değildir; ortaya çıkma zamanı altta yatan sebebe bağlıdır.

Şiddetli bir travmada, ameliyatın üzerinden ne kadar zaman geçmiş olursa olsun gelişebilir. Yaşla birlikte merceği yerinde tutan lifler zayıfladığı için ameliyattan çok uzun süre sonra da görülebilir. Katarakt ameliyatından sonra göze yapılan başka ameliyatlar da bu duruma yol açabilir.

Tanı

Tanı, gözbebeği damla ile genişletilerek yapılan muayenede konur. Merceğin ne kadar kaydığı, kapsülün durumu ve asıcı liflerin zayıflığı bu muayenede değerlendirilir.

Merceğin göz içine düştüğü durumlarda retinanın da incelenmesi gerekir; retinada yırtık ya da kanama gibi ilave problemler olabilir.

Tedavi

Her mercek kayması ameliyat gerektirmez.

Hafif kaymalarda görme yeterliyse takip edilebilir; bazı hastalarda gözlük numarasının yeniden düzenlenmesi gerekebilir.

Görmeyi belirgin bozan kaymalarda ve merceğin düştüğü durumlarda tedavi cerrahidir.

Tercih ettiğim yöntem, uygunsa hastanın kendi göz içi merceğini ya da yeni bir merceği gözün beyaz duvarına (sklera) sabitlemektir. Bu tarz bir ameliyatın uygun olmadığı gözlerde ise gözün renkli kısmına (iris) kancalarla tutulan mercekler kullanılabilir.

Göz içine tamamen düşmüş bir mercek vitrektomi ile alınır.

Ameliyat kararını neye göre veriyorum?

En önemli etken hastanın görme seviyesidir. İkinci sırada, görmedeki dalgalanmanın günlük hayatı olumsuz etkileyip etkilemediği gelir.

Bunların dışında, yerinde durmayan merceğin göz içinde kanamaya, göz tansiyonu yükselmesine ve iltihabi tepkiye yol açtığı durumlarda da cerrahi planlarım. Bu üçünün bir arada görüldüğü tabloya UGH sendromu denir.

Acil midir?

Bu ameliyat çoğu zaman acil değildir. Mercek uygun yere yeniden yerleştirildikten sonra görme eski hâline döner.

Ancak şu durumlarda erken ya da acil cerrahi gerekir:

• Eşlik eden göz içi kanama
• Yüksek göz içi basıncı
• Acil müdahale gerektiren ilave bir retina sorunu
• Merceğin göz içine tamamen düşmüş olması

Bu ameliyatı kim yapar?

Göz içi merceği tamamen gözün arka kısmına düşmüşse retina cerrahisiyle müdahale gerekir. Mercek hâlâ gözün ön kısmındaysa retina cerrahisine gerek olmayabilir.

Sık sorulan sorular

Göz içi merceğinin kaydığı nasıl anlaşılır?

Mercek kayması ağrı yapmaz; fark edilmesini sağlayan şey görmedeki değişikliktir. En tipik bulgu, katarakt ameliyatından sonra düzelmiş olan görmenin yeniden bozulmasıdır. Diğer gözü kapattığınızda da süren çift görme, görüş alanının kenarında bir yay ya da yansıma fark etmek, ve baş hareketiyle değişen görme de mercek kaymasını düşündürür.

Mercek kayması ağrı yapar mı?

Hayır. Bu yüzden hastalar durumu ancak görmedeki değişiklikle fark eder.

Katarakt ameliyatımın üzerinden yıllar geçti, artık tehlike geçti mi?

Kesin bir süre vermek mümkün değildir; ortaya çıkma zamanı altta yatan sebebe bağlıdır. Şiddetli bir travmada aradan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun gelişebilir. Yaşla birlikte merceği yerinde tutan lifler zayıfladığı için ameliyattan çok uzun süre sonra da görülebilir.

Her mercek kayması ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Hafif kaymalarda görme yeterliyse takip edilebilir; bazı hastalarda gözlük numarasının yeniden düzenlenmesi yeterli olur. Görmeyi belirgin bozan kaymalarda ve merceğin göz içine düştüğü durumlarda tedavi cerrahidir.

Ameliyat kararını neye göre veriyorsunuz?

En önemli etken hastanın görme seviyesidir. İkinci sırada, görmedeki dalgalanmanın günlük hayatı olumsuz etkileyip etkilemediği gelir. Bunların dışında, yerinde durmayan mercek göz içinde kanamaya, göz tansiyonu yükselmesine ve iltihabi tepkiye yol açıyorsa da cerrahi planlarım.

Mercek kayması acil midir?

Bu ameliyat çoğu zaman acil değildir. Ancak göz içi kanama, yüksek göz içi basıncı, acil müdahale gerektiren bir retina sorunu ya da merceğin göz içine tamamen düşmüş olması durumunda erken veya acil cerrahi gerekir.

Kaymış mercek çıkarılıp yenisi mi takılır?

Tercih ettiğim yöntem, uygunsa hastanın kendi göz içi merceğini ya da yeni bir merceği gözün beyaz duvarına (sklera) sabitlemektir. Bu ameliyatın uygun olmadığı gözlerde gözün renkli kısmına kancalarla tutulan mercekler kullanılabilir. Göz içine tamamen düşmüş bir mercek vitrektomi ile alınır.

Ameliyattan sonra görmem eskisi gibi olur mu?

Mercek uygun yere yeniden yerleştirildikten sonra görme çoğunlukla eski hâline döner.

Antalya’da mercek kayması cerrahisi

Mercek kaymasında karar, tek bir bulguya değil hastanın görmesine ve şikâyetinin günlük hayatını ne ölçüde etkilediğine göre verilir. Muayenede merceğin durumunu, kapsülü ve retinayı birlikte değerlendiririm. Muayene ve ameliyatlarımı Antalya’da, OFM Antalya Hastanesi’nde (Kepez) sürdürüyorum.