Maküla Deliği (Sarı Nokta Deliği)

Gözün içinde ve arkasında, retinanın tam ortasında, keskin görmeyi sağlayan küçük bir bölge vardır: maküla, halk arasındaki adıyla sarı nokta. Okuduğunuz bu satırları, karşınızdakinin yüzünü, trafik levhasındaki yazıyı hep bu bölgeyle görürsünüz.

Retinanın geri kalanı çevrenizi görmenizi sağlar, ancak ayrıntıyı seçen bölge sarı noktadır. Bu nedenle yandan gelen birini seçersiniz; ancak kim olduğunu anlamak için ona bakıp yüzünün görüntüsünü sarı nokta üzerine düşürmeniz gerekir.

Bu bölgenin hastalıkları halk arasında sarı nokta hastalıkları olarak anılır; burada anlatılan hastalığın halk dilindeki karşılığı da sarı nokta deliğidir.

Maküla deliği, bu bölgenin tam merkezinde retinanın açılması, yani tam kat bir delik oluşmasıdır. Delik retinanın çevresinde değil, tam da en çok ihtiyaç duyduğumuz noktasındadır; bu yüzden çok küçük bir açıklık bile görmeyi belirgin biçimde bozar.

Hastalarıma şöyle anlatırım: bir fotoğrafın tam ortasından küçük bir parça çıkarılmış gibidir. Fotoğrafın kenarları yerinde durur, ama görmek istediğiniz merkezdeki yeri adeta bir el kapatmıştır.

Şikayetler

Maküla deliği ağrı yapmaz ve kızarıklık oluşturmaz. Tek gözde başladığında, diğer göz sağlam olduğu için hasta durumu geç fark eder — çoğu zaman tesadüfen bir gözünü kapattığında anlar. En sık karşılaştığımız şikayetler şunlardır:

1. Görmenin tam ortasında bulanıklık
2. Düz çizgilerin eğri, dalgalı ya da kırık görünmesi
3. Okumada zorlanma; harflerin bir kısmının kaybolması
4. Görmenin merkezinde gri ya da koyu bir leke
5. Yüzleri tanımakta güçlük

Çizgilerin eğri görünmesi, hastanın kendi kendine fark edebileceği en tipik belirtidir. Kapı pervazı ya da pencere kenarı gibi düz olduğunu bildiğiniz bir çizgiye tek gözle baktığınızda, çizginin ortasında bombeleşme ya da çentik fark edersiniz.

Sebepler

En sık sebep yaşlanmadır. Göz içini dolduran vitreus, yaşla birlikte retinadan ayrılırken makülaya yapışık kaldığı yerlerden çekebilir. Bu çekinti zamanla makülanın merkezini açar. Bu nedenle maküla deliği çoğunlukla altmış yaş üzerinde ve kadınlarda daha sık görülür.

Daha az sıklıkla şu durumlarda da gelişebilir:

• Göz travmaları, künt darbeler
• Yüksek miyopi
• Uzun süreli maküla ödemi
• Daha önce geçirilmiş göz içi ameliyatları

Tanı

Maküla deliğinin tanısı OCT ile konur. OCT, makülanın katmanlarını kesit hâlinde gösterdiği için deliğin gerçekten tam kat olup olmadığını, çapını ve kenarlarının durumunu ayrıntısıyla ortaya koyar.

Bu ayrım önemlidir, çünkü makülada benzer şikayet yapan başka durumlar da vardır: retina yüzeyindeki zar (epiretinal membran), vitreusun makülayı çektiği ancak henüz delik açmadığı evre, ya da yalancı delik dediğimiz görüntü. Bunların tedavileri birbirinden farklıdır ve muayene bulgusu tek başına ayrım için her zaman yeterli olmaz.

Muayenede ayrıca diğer gözü de değerlendiririm; maküla deliği bir gözde geliştiğinde diğer gözün takip edilmesi gerekir.

Neden zaman kaybedilmemeli?

Maküla deliğinde erken evrede hızlı ameliyat planlaması önemlidir. Bu evrede yakalanan deliklerde ameliyat başarısı çok yüksektir.

Gecikme durumunda delik büyür ve yapısı değişir; bu değişiklikler ameliyat başarısını kötü etkiler. Yani maküla deliğinde geçen zaman, yalnızca hastanın o süre boyunca az görmesi anlamına gelmez — ameliyattan elde edilecek sonucu da değiştirir.

Tedavi

Maküla deliğinin damla ya da ilaçla tedavisi yoktur; tedavisi cerrahidir. Uygulanan ameliyat pars plana vitrektomidir.

Ameliyatta önce göz içindeki vitreus temizlenir, böylece makülayı çeken kuvvet ortadan kalkar. Ardından retinanın en iç yüzeyindeki çok ince zar (iç limitan membran) makülanın çevresinden soyulur; bu, deliğin kenarlarının birbirine yaklaşmasını sağlar. İç limitan membran soyulmasını her olguda uygularım.

Son aşamada göz içine tamponat verilir. Bu, delik kapanana kadar makülayı içeriden destekleyen geçici bir yastık görevi görür. Genellikle %20 SF6 gazı kullanırım; deliğin çok küçük olduğu olgularda hava tamponat yeterli olur.

Ameliyatı çoğunlukla genel anestezi altında yapıyorum. Göz içi cerrahilerinin tamamında olduğu gibi birinci gün kontrolünü mutlaka yaparım.

Ameliyattan sonra: yüzüstü pozisyon

Maküla deliği cerrahisini diğer retina ameliyatlarından ayıran nokta, ameliyat sonrasındaki baş pozisyonudur. Göz içine verilen gaz yukarı doğru yükseldiği için, gazın makülaya dayanabilmesi adına hastanın yüzüstü durması gerekir.

Bu süreyi birinci gün yapılan OCT belirler. Kontrolde deliğin kapandığını görürsem yüzüstü pozisyonu o gün sonlandırırım. Delik henüz kapanmamışsa pozisyona ameliyat sonrası üç gün devam edilir.

Gece pozisyon gerekmez. Hiçbir ameliyatımda gece pozisyonu istemiyorum.

Görme ne zaman düzelir?

Gaz gözde bulunduğu sürece görme çok bulanıktır; hasta bunu ameliyatın başarısızlığı sanabilir. Gaz kendiliğinden çekilir ve bundan sonraki 1–2 hafta içinde görme artmaya başlar. Bu artış bir anda olmaz; yavaş yavaş, aylar boyunca sürer.

Gaz gözde bulunduğu sürece uçuş ve yüksek rakım kesinlikle yasaktır. Yükseklikte basınç düştüğü için gaz genleşir ve göz içi basıncı tehlikeli biçimde yükselir. Dalış ise vitrektomi sonrası en az bir hafta, göz içinde gaz varsa gaz çekilene kadar yasaktır.

Katarakt ve kombine cerrahi

Vitrektomi sonrasında kataraktın ilerlemesi beklenen bir durumdur. Bu nedenle idiyopatik — yani belirli bir sebebe bağlanamayan — maküla deliklerinde katarakt ve vitrektomiyi aynı seansta birlikte yapmayı tercih ederim; böylece hasta ikinci bir ameliyattan kurtulur.

Travmaya bağlı deliklerde, özellikle hasta çocuksa ve travmaya bağlı katarakt gelişimi yoksa kombine cerrahi yapmam.

Antalya’da maküla deliği ameliyatı

Maküla deliğinde tanının OCT ile doğru konması ve ameliyatın gecikmeden planlanması, sonucu doğrudan etkiler. Muayenede deliğin çapını ve süresini değerlendirir, ameliyattan ne bekleyebileceğinizi önceden ve açıkça konuşuruz.

Retina cerrahisi ana ilgi alanım olduğu için maküla deliği, günlük olarak uğraştığım hastalıklardan biridir. Antalya’da vitreoretinal cerrahi uygulamalarımı OFM Antalya Hastanesi’nde (Kepez) yapıyorum.