Retina Yırtığı ve Retina Dekolmanı

Retina, gözün iç duvarını kaplayan ince bir zardır. Görme hissini sağlayan hücreler burada yerleşmiştir; görme sinyalleri retinada oluşur ve buradan beyne iletilir. Sağlıklı bir gözde retina, yattığı yüzeye sıkı sıkıya tutunmuştur.

Retinada bir yırtık ya da delik açıldığında, göz içindeki sıvı bu açıklıktan retinanın altına sızar. Sıvı biriktikçe retina yattığı yerden kalkar — duvardan ayrılan bir duvar kâğıdı gibi. Bu duruma retina dekolmanı denir.

Yerinden ayrılan retina görme işini yapamaz. Ayrılma başladıktan sonra çoğu zaman hızla ilerler ve retinanın tamamı kalkarsa o gözün görmesi tümüyle kaybolur.

Neden olur?

Göz içini dolduran, yumurta akına benzeyen vitreus jeli retinaya yapışıktır. Yaşla birlikte bu jel yapıştığı yerlerden ayrılır. Ayrılma sırasında, sıkı yapışık kaldığı bir noktadan retinayı çekerek yırtabilir. Retinanın çevresindeki incelme alanları — periferik dejenerasyonlar — da zamanla yırtığa dönüşebilir.

Yırtık ve dekolman şu durumlarda daha sık görülür:

• Yüksek miyopi. Miyop gözde retina daha incedir ve daha kolay yırtılır.
• Katarakt ameliyatı sonrası. Bu yüzden katarakt ameliyatından önce retinanın taranması gerekir.
• Göz travması. Delici ya da künt darbelerin ardından.
• Ailede retina dekolmanı öyküsü.
• Diğer gözde dekolman geçirilmiş olması.

Belirtiler

Retina yırtığı olan kişi bunu fark etmeyebilir; yırtığın kendisi ağrı yapmaz. Fark edilen şey genellikle şunlardır:

1. Uçuşmalarda ani artış — daha önce olmayan ya da birdenbire çoğalan gölgeler, noktalar
2. Işık çakmaları — özellikle karanlıkta, göz hareketiyle beliren kısa parlamalar
3. Perde inmesi — görme alanının bir kenarından içeri doğru gelen gölge

Dekolman başladığında hastalar çoğunlukla etkilenen gözde sağdan, soldan, alttan veya üstten başlayan bulanık görmeden yakınır. Dekolman merkeze ilerlediyse görme belirgin şekilde azalır.

Retinada yırtık varsa

Henüz dekolman gelişmemiş bir yırtık, lazerle çevresi kapatılarak tedavi edilir; bazı yerleşimlerde kriyo, yani dondurma tedavisi tercih edilir. Lazer tedavisi muayene ortamında yapılan bir işlemken, kriyo tedavisi lokal anestezi uygulanarak ameliyathanede yapılır. Amaç, yırtığın çevresinde yapışıklık oluşturup sıvının retina altına geçmesini engellemektir.

Riskli bir yırtıkta beklemenin anlamı yoktur — lazer, dekolmanı önlemek için elimizdeki en ucuz ve en etkili araçtır.

Bu yüzden risk altındaki kişilerin — yüksek miyopların, katarakt ameliyatı olmuşların, göz travması geçirenlerin, ailesinde dekolman öyküsü olanların — düzenli retina muayenesi olmasını öneririm.

Dekolman gelişmişse

Retina dekolmanı acil bir durumdur ve tedavisi cerrahidir. Damla, ilaç ya da lazerle geri döndürülemez.

Aciliyetin sebebi şudur: retina yattığı yerden ayrıldığı anda, görmeyi sağlayan fotoreseptör hücrelerin beslenmesi bozulur ve bu hücreler ölmeye başlar. Ne kadar uzun beklenirse, ameliyat teknik olarak başarılı olsa bile geri gelen görme o kadar az olur. Zaman kaybı ne kadar çok olursa görme kaybı da o kadar çok olur.

Ameliyatta pars plana vitrektomi ya da gözün dışından uygulanan skleral çökertme yöntemi kullanılır; hangisinin uygun olduğu hastanın yaşına, dekolmanın yerleşimine ve yayılımına göre değişir.

Her iki yöntemde de retina yerine yatırıldıktan sonra yırtığın çevresi lazerle — bazı durumlarda kriyopeksi ile — yapıştırılır. Amaç yine aynıdır: yırtığın çevresinde sıkıca yapışan yaralar oluşturup sıvının yeniden retina altına geçmesini engellemek.

Ameliyattan ne beklenir?

Beklemeden ameliyat edilen retinanın yerine yapıştırılabilmesi — anatomik başarı — %90 civarındadır. Bu, görmenin aynı oranda geri geleceği anlamına gelmez; merkez görme kaybı olduktan sonra görmenin ne kadar geri döneceğini bilmek mümkün değildir. Retina yerine oturur ama uzun süre ayrı kalmışsa görme düşük kalabilir.

Beklemiş olgularda ve yatkınlık gösteren bazı gözlerde ameliyat sonrası tekrar ayrılma riski vardır. Bu hastaların bir kısmı retinanın yerinde kalması için birden fazla ameliyat geçirmek zorunda kalır. Bunu baştan söylemeyi doğru buluyorum.

Gaz ve silikon: ameliyattan sonraki dönem

Vitrektomi yapılan retina dekolmanı hastalarında göz içine tamponat olarak gaz veya silikon konur. Klinik pratiğimde taze retina dekolmanlarının neredeyse hepsinde gaz tamponat kullanıyorum.

Gaz yaklaşık bir buçuk ayda kendiliğinden emilir. Silikon ise emilmez; gözün durumuna göre iki ila altı ay sonra ikinci bir ameliyatla alınır.

Silikonu nadiren kullanırım ve yalnızca en ağır olgularda tercih ederim. Mecburen silikon kullandığımız diğer grup ise yüksek rakımlı bir bölgeye gidecek ya da uçakla ülkesine dönecek hastalardır. Bu durumlarda gaz kullanmak kesinlikle uygun değildir; körlükle sonuçlanabilecek sorunlara yol açabilir.

Gaz ya da silikon gözün içinde durduğu sürece görme bulanık olur. Aradaki fark şudur: gaz verilen hastalarda gaz çekilene kadar görme çok çok düşüktür — bu, ameliyat sonrası için tamamen normal ve geçici bir durumdur; gaz çekildikçe görmenin artmasını bekleriz. Silikonda da görme bulanıktır ama gaz kadar kötü değildir.

Gaz varken yüksek rakıma çıkmak sakıncalıdır, uçak yolculuğu ise kesinlikle yasaktır.

Görmenin hangi seviyede kalacağı ancak tamponat emildikten ya da alındıktan sonra anlaşılır — bu da en erken bir buçuk ayı bulur.

Merkez görmesi kaybolmuş, yani sarı noktası da ayrışmış bir retina dekolmanında, hemen ve başarılı bir ameliyat yapılsa dahi görme kaybı kalabilir. Çalışmalar bu durumdaki hastalarda sonuç görmenin ortalama onda dört seviyesinde olduğunu göstermiştir.

Retina dekolmanı göz için çok ciddi bir hastalıktır. Hastalarıma bundan bahsederken bir kolun kopup yerine dikilmesine benzetirim: yerine dikilen kol iş görür, ama sağlam kol kadar güçlü olmaz. Görmesini kaybetmiş bir retina dekolmanında da görmeyle ilgili bazı bozukluklar ve az görme kalıcı olabilir.

Ameliyattan sonraki dönemi — baş pozisyonu, gaz ve silikon arasındaki fark, işe dönüş ve hangi durumda beklemeden aranması gerektiği — ayrı bir sayfada anlattım: Retina ameliyatından sonra.

Sık sorulan sorular

Retina dekolmanının ilk belirtileri nelerdir?

Uçuşmalarda ani artış, ışık çakmaları ve görme alanının bir kenarından içeri doğru gelen perde. Retina yırtığının kendisi ağrı yapmaz, bu yüzden fark edilen şey hep görmedeki bu değişikliklerdir.

Retina dekolmanı acil midir?

Evet. Retina yattığı yerden ayrıldığı anda görmeyi sağlayan hücrelerin beslenmesi bozulur ve bu hücreler ölmeye başlar. Ne kadar beklenirse, ameliyat teknik olarak başarılı olsa bile geri gelen görme o kadar az olur.

Damla ya da ilaçla tedavi edilebilir mi?

Hayır. Retina dekolmanının tedavisi cerrahidir; damla, ilaç ya da lazerle geri döndürülemez. Henüz dekolman gelişmemiş bir yırtık ise lazerle kapatılabilir.

Ameliyat ne kadar başarılı olur?

Beklemeden ameliyat edilen retinanın yerine yapıştırılabilmesi %90 civarındadır. Bu, görmenin aynı oranda geri geleceği anlamına gelmez; retina yerine oturur ama uzun süre ayrı kalmışsa görme düşük kalabilir.

Bir ameliyat yeterli olur mu?

Beklemiş olgularda ve yatkınlık gösteren bazı gözlerde ameliyat sonrası tekrar ayrılma riski vardır; bu hastaların bir kısmı retinanın yerinde kalması için birden fazla ameliyat geçirmek zorunda kalır. Bunu baştan söylemeyi doğru buluyorum.

Göze konan gaz ne zaman çekilir?

Gaz yaklaşık bir buçuk ayda kendiliğinden emilir. Bu süre boyunca görme çok çok düşüktür; bu tamamen normal ve geçicidir, gaz çekildikçe görmenin artmasını bekleriz. Silikon ise emilmez, iki ila altı ay sonra ikinci bir ameliyatla alınır.

Gözümde gaz varken uçağa binebilir miyim?

Hayır, kesinlikle yasaktır. Yüksek rakıma çıkmak da sakıncalıdır. Uçakla dönmesi gereken hastalarda bu yüzden gaz yerine silikon tercih edilir.

Kimler risk altındadır?

Yüksek miyoplar, katarakt ameliyatı olmuş olanlar, göz travması geçirenler, ailesinde dekolman öyküsü bulunanlar ve diğer gözünde dekolman geçirmiş olanlar. Bu kişilerin düzenli retina muayenesi olmasını öneririm.

Antalya’da retina yırtığı ve dekolmanı

Gözünüzde ani başlayan sinek uçuşması, ışık çakmaları veya görme alanınızın bir bölümünün kapanması (perdelenme hissi) varsa, vakit kaybetmeden göz muayenesi olmalısınız. Retina yırtığı erken yakalanırsa, lazer tedavisi ile retina dekolmanına ilerlemesi durdurulabilir; yırtık dekolmana ilerlediğinde ise cerrahi tek tedavi seçeneğidir.

Bu nedenle retina dekolmanında zaman, sonucu doğrudan etkileyen unsurlardan biridir. Retina dekolmanı şüphesiyle başvuran hastaları, Antalya’da olduğum günlerde aynı gün görmeye çalışırım; muayenede dekolman saptarsam 24 saat içinde ameliyata alırım. Yerleşik uygulamam budur.

Antalya’da retina cerrahisi uygulamalarımı OFM Antalya Hastanesi’nde (Kepez) sürdürüyorum. Böyle bir şikâyetiniz varsa beklemeden arayın.