Katarakt Ameliyatı

Ameliyat ne zaman yapılmalı?

Katarakt çoğu zaman, acilen tedavi edilmesi gereken bir hastalık değildir. Acil tedavi gerektiren kataraktlar, yıllarca tedavisi ihmal edilmiş ve gözün diğer dokularına zarar verecek hâle gelmiş kataraktlardır. Bunun dışında kataraktın varlığı tek başına ameliyat sebebi sayılmaz; belirleyici olan, hastanın görmesinden günlük hayatta ne kadar memnun olduğudur.

Bu nedenle ameliyat için uygun zamana, hastanın görsel ihtiyaçları doğrultusunda birlikte karar veririz. Aynı yoğunluktaki bir katarakt, gece araç kullanan bir hasta için ameliyat sebebi olurken, başka bir hasta için bir süre daha izlenebilir.

Ameliyat

Katarakt ameliyatı günümüzde fakoemülsifikasyon (kısaca fako) yöntemiyle yapılır. Saydamlığını yitirmiş mercek, ultrason enerjisi kullanılarak göz içinde parçalanır ve çok küçük bir kesiden dışarı alınır. Alınan bulanık mercek yerine, katlanarak göz içine yerleştirilen yapay bir mercek (göz içi lensi, intraoküler lens) konur. Kesi genellikle kendi kendine kapanacak kadar küçüktür ve çoğu olguda dikiş gerekmez.

Burada sık karşılaştığım bir karışıklığı baştan gidereyim: hastalarım çoğu zaman lens ile merceği iki ayrı şey sanır. Bunlar farklı değildir; ‘lens’ kelimesi merceğin İngilizcedeki karşılığıdır ve ikisi de aynı şeyi anlatır. Bu yazıda da ikisini aynı anlamda kullanıyorum.

Yerleştirilen mercek gözde ömür boyu kalır; yıpranmaz, değiştirilmesi gerekmez. Merceğin numarası ameliyat öncesinde yapılan biyometri ölçümleriyle hesaplanır.

Ameliyat neredeyse her zaman lokal anestezi ile yapılır. Bu yöntemde hasta ağrı hissetmez, ancak bilinci yerindedir. Panik atak, kapalı yerde kalma korkusu ya da sırt üstü yatmasına engel olan bir rahatsızlığı bulunan hastalarda ve ameliyat sırasında hiçbir şey hissetmek istemeyen hastalarda genel anestezi uygulanabilir.

Sorunsuz seyreden bir olguda ameliyat 10–15 dakika sürer. Hastanede yatış gerekmez; hasta kendini iyi hissettiği anda taburcu olur.

Göz içi cerrahilerinin tamamında birinci gün kontrolünü mutlaka yaparım; katarakt ameliyatı da bu kuralın içindedir.

Göz içi merceğinin seçimi

Ameliyatta yerleştirilen mercek tek tip değildir. Tek odaklı merceklerin yanı sıra, farklı mesafelere odaklanabilen çok odaklı (multifokal) mercekler de vardır. Çok odaklı merceklerin de kendi içinde farklı seçenekleri bulunur.

Bu merceklere reklamlarda ve halk arasında sıklıkla ‘akıllı lens’ denir. Bu adlandırmayı doğru bulmuyorum. Merceğin akıllı bir yanı yoktur; kendi başına karar veren, duruma uyum sağlayan bir teknoloji değildir. Bu merceklerin göz hastalıkları biliminde kullanılan adı, çok odaklı anlamına gelen multifokal merceklerdir.

Her hastanın bütün görme sorunlarını çözen ‘sihirli’ ya da ‘akıllı’ bir mercek yoktur. Doğrusunu söylemek gerekirse ‘sihirli’ olan tek mercek, gençlikte hepimizin sahip olduğu kendi doğal merceğimizdi; yapay merceklerin hiçbiri onun her mesafeye kendiliğinden odaklanma yeteneğini birebir taşımaz.

Mercek seçimi; gözün ölçümlerine, retinanın ve görme sinirinin durumuna, hastanın mesleğine ve günlük hayattaki beklentilerine göre yapılır. Bunu hastalarıma terzi örneğiyle anlatırım: herkese aynı beden elbise dikilmez, giysinin o kişinin vücuduna uyması gerekir. Göz içi merceği de takılacağı göze uymalıdır.

Bu nedenle ‘hangi mercek en iyisidir’ sorusunun tek bir cevabı yoktur. Doğru soru ‘benim gözüme hangi mercek uygundur’ sorusudur; buna da ancak muayene ve ölçümlerden sonra birlikte karar verebiliriz.

Ameliyattan sonra

Katarakt ameliyatı yatak istirahati gerektiren bir ameliyat değildir. Hastalarımın günlük işlerini çok fazla aksatmadan sürdürebildiği bir süreçtir.

Ameliyattan sonraki iki–üç gün boyunca ev dışına çıkarken gözün kapatılmasını öneririm. Aynı süre içinde banyo yapılmamalıdır. Damla tedavisi ameliyatın ardından başlar; iyileşme sorunsuz ilerliyorsa üçüncü günden sonra damlalar kademeli olarak azaltılır.

İşi masa başında olan hastalar çoğunlukla ikinci veya üçüncü günde çalışmaya dönebilir.

İki gözde birden katarakt bulunan hastalarda ameliyatlar aynı gün değil, ayrı seanslarda yapılır. İki ameliyat arasında en az üç gün bulunmasını uygun görüyorum.

Komplike katarakt ve retina hastalarında katarakt

Her katarakt ameliyatı aynı zorlukta değildir. Göz bebeğinin yeterince genişlemediği, merceği yerinde tutan asıcı liflerin zayıfladığı, kataraktın aşırı sertleştiği, gözün daha önce travma gördüğü ya da vitrektomi geçirmiş olduğu olgularda cerrahi daha ayrıntılı bir planlama ve farklı bir teknik gerektirir.

Retina hastalarında katarakt bu nedenle ayrı bir başlıktır. Bu hastalarda ameliyat öncesinde retinanın durumunun doğru değerlendirilmesi, ameliyat sonrasında ise retinanın izlenebilir kalması gerekir.

Katarakt ve vitrektominin birlikte yapılması

Vitrektomi uyguladığımız hastaların büyük bölümü altmış yaşın üzerindedir ve bu hastalarda kataraktın da bir dereceye kadar bulunması beklenen bir durumdur. Bu nedenle çoğunlukla kombine cerrahi yaparım: katarakt ve vitrektomi aynı seansta, tek ameliyatta tamamlanır.

Bunun sebebi yalnızca iki ameliyatı bir araya getirmek değildir. Vitrektomi sırasında katarakt alınmazsa, ameliyattan sonra katarakt hızla ilerler ve hastanın kısa süre içinde ikinci bir ameliyata girmesi gerekir. Kombine cerrahi, hastayı bu ikinci ameliyattan kurtarır.

Ameliyattan sonraki günlerde nelere dikkat edileceğini, damlaların ne kadar süreceğini ve hangi durumda beklemeden aranması gerektiğini ayrı bir sayfada topladım: Katarakt ameliyatından sonra.

Antalya’da katarakt ameliyatı

Katarakt ameliyatı, doğru zamanda ve doğru planlamayla yapıldığında sonuçları en yüz güldürücü göz ameliyatlarından biridir. Muayenede önce kataraktın görmenizi ne ölçüde etkilediğini, ardından merceğin arkasındaki retinanın durumunu değerlendiririm.

Retina cerrahisi ana ilgi alanım olduğu için, katarakta retina hastalığının eşlik ettiği ve komplike seyreden olgular ayrıca ilgi alanıma girer. Antalya’da katarakt muayene ve ameliyatlarımı OFM Antalya Hastanesi’nde (Kepez) yapıyorum.