Göz Nasıl Görür?

Göz, ışığı toplayıp beyne gönderen bir organdır. Görme işi aslında beyinde tamamlanır; gözün görevi, dışarıdaki görüntüyü beynin okuyabileceği bir sinyale çevirmektir. Gözü cep telefonu kamerasına benzetebiliriz: fotoğrafını çektiğimiz görüntüyü alır ve beyne, yani telefon ekranına iletir. Bu benzetmedeki gibi esas görüntü beyinde, yani telefon ekranında oluşur.

Bu sayfada ışığın gözün içinde izlediği yolu sırayla anlatıyorum. Hangi hastalığın bu yolun neresinde ortaya çıktığını da yerinde göstereceğim — böylece kendi hastalığınızın gözün hangi kısmını ilgilendirdiğini görebilirsiniz.

1. Kornea — gözün ön camı

Işığın karşılaştığı ilk yapı korneadır: gözün en önündeki saydam tabaka. Cam gibi düşünebilirsiniz, ama ışığı sadece geçirmez — aynı zamanda kırar. Gözün odaklama gücünün büyük bölümü buradan gelir.

Kornea saydamlığını yitirirse ya da yüzeyi düzgün olmazsa görüntü daha içeri girmeden bozulur.

2. İris ve gözbebeği — diyafram

Gözbebeğinin siyah görünmesinin sebebi bir renk değil, içerinin karanlık olmasıdır. İris gözün renkli kısmıdır; ortasındaki siyah boşluğun (gözbebeği / pupilla) büyüyüp küçülmesini sağlayarak göze girecek ışık miktarını ayarlar.

İris fotoğraf makinesinin diyaframı gibi çalışır. Retina muayenesinde gözbebeğini damla ile genişletmemizin sebebi budur — açıklık büyümeden arkası görülemez.

3. Mercek — odaklama

Gözün renkli kısmının (iris) arkasında gözün doğal merceği vardır; göze giren görüntünün retina üstüne düşmesini sağlar. Gençlikte, tıpkı fotoğraf makinesinin odaklaması gibi, bu mercek şekil değiştirerek uzağa ve yakına kendiliğinden odaklanabilir; yaşla birlikte bu yetenek azalır ve yakın gözlüğü gerekir.

Mercek zamanla saydamlığını yitirebilir — buna katarakt denir. Ameliyatta bu mercek çıkarılır ve yerine kalıcı bir göz içi merceği yerleştirilir. Yerleştirilen mercek nadiren yerinden oynayabilir; bu duruma merceğin kayması denir.

4. Vitreus — gözü dolduran jel

Gözün içinde ve arkasında yer alır; yumurta akı gibi saydam bir jeldir. Göz küresinin şeklini korumaya yarar ve ışığın retinaya ulaşmasına engel olmaz.

Yaşla birlikte büzüşür ve retinadan ayrılır; ayrılırken oluşan yoğunlaşmalar retina üstüne gölge düşürür. Hastanın sinek uçuşması dediği şey budur. Jelin içine kan sızarsa görüş kapanır — göz içi kanaması.

5. Retina — gözün filmi

Işık sonunda gözün iç duvarını kaplayan ince zara, retinaya düşer. Fotoğraf makinesinin filmi ya da sensörü gibi düşünebilirsiniz: görme sinyali burada başlar ve bu sinyal beyne iletilerek görüntünün oluşması sağlanır. Gözün önündeki tüm yapıların esas görevi, görüntünün net bir şekilde retinaya ulaşmasıdır.

Retina yattığı yüzeye sıkı sıkıya tutunmuştur. Yırtılır ve altına sıvı geçerse yerinden kalkar — retina dekolmanı. Retinayı besleyen damarlar bozulursa diyabetik retinopati gelişir; bu damarlardan biri tıkanırsa ven tıkanıklığı ya da arter tıkanıklığı ortaya çıkar.

6. Sarı nokta — keskin görmenin merkezi

Retinanın merkezinde yer alan küçük bir bölgedir; yaklaşık bir mercimek tanesi büyüklüğündedir. Detaylı, keskin görüntünün oluşması burada sağlanır.

Sarı noktanın çevresindeki retinanın oluşturduğu görme alanı keskin ve detaylı değildir, ama hareketi ve boşluğu algılar; yürürken etrafımızı fark ederek çarpmamamızı sağlayan kısım burasıdır.

Bu ayrım, hastaların en çok merak ettiği sorunun cevabıdır: sarı noktayı tutan bir hastalıkta merkez görme kaybolur ama çevre görme korunur. Bu hastalar tam anlamıyla kör olmazlar.

Sarı noktanın hastalıkları ayrı bir grup oluşturur: yaşa bağlı sarı nokta hastalığı, sarı noktada su toplanması, sarı nokta deliği, sarı nokta zarı ve santral seröz koryoretinopati.

7. Görme siniri — beyne giden kablo

Retinada başlayan sinir lifleri birleşerek optik siniri oluşturur. Optik sinir göz içinden başlar; ilerledikçe şekil değiştirir ve retinadan gelen görme sinir liflerinin beyin içindeki uygun bölgelere ulaşmasını sağlar.

Sinirin gözden çıktığı noktada görme hücresi bulunmaz; orada küçük bir kör nokta vardır. Fark etmezsiniz, çünkü diğer göz ve beyin o boşluğu doldurur.

Göz içi basıncının yükselmesi bu siniri yıllar içinde yıpratabilir — glokom, yani göz tansiyonu.

8. Beyin — görüntünün oluştuğu yer

Sinyal beynin arka kısmına ulaşır ve görüntü orada kurulur. Yani gözünüzle değil, aslında beyninizle görürsünüz; göz bu işin ön hazırlığını yapar.

Görüntü retinaya ters düşer

Şaşırtıcı gelebilir ama gözün optiği görüntüyü ters çevirir: yukarıdaki şey retinanın altına, alttaki şey üstüne düşer. Beyin bunu düzelterek algılar, biz farkında olmayız.

Bunun pratikte bir sonucu vardır. Retina dekolmanı çoğunlukla retinanın üst yarısından başlar; görüntü ters düştüğü için hasta perdeyi alttan yükseliyor gibi görür.

Peki neden düzenli muayene?

Bu yolun her basamağı sessizce bozulabilir. Kornea, mercek ve vitreus bozulduğunda görme yavaş yavaş bulanıklaşır, hasta fark eder. Ama retina ve görme sinirinin hastalıkları çoğu zaman geç fark edilir — özellikle tek gözü tuttuğunda, diğer göz açığı kapatır ve hasta hiçbir şey hissetmez.

Bu yüzden şeker hastalarının, yüksek miyopların ve göz tansiyonu olanların şikayeti olmasa bile düzenli muayene olmasını öneriyorum. Muayenede gözbebeği damla ile genişletilir ve bu yolun tamamı tek tek değerlendirilir.

Antalya’da göz muayenesi

Muayenede bu yolu baştan sona değerlendiririm: önce gözün ön kısmı, sonra gözbebeği genişletilerek merceğin, vitreusun, retinanın ve görme sinirinin durumu. Gerektiğinde OCT ve diğer tetkiklerle bulguyu netleştiririm.

Antalya’da muayene ve tedavilerimi OFM Antalya Hastanesi’nde (Kepez) sürdürüyorum. Randevu için 444 5 007.